Van oud gebouw naar nieuwe zorg
Werkconferentie: Herbestemming van vastgoed in de zorg
Herbestemming is niet meer weg te denken als bouwopgave. Tegelijkertijd groeit de vraag naar ruimte voor (nieuwe) zorgfuncties. Hoe zet je herbestemming in als antwoord op die groeiende vraag? De werkconferentie ‘Herbestemming van vastgoed in de zorg’ presenteerde strategieën voor en voorbeelden van succesvol hergebruik van gebouwen voor zorgaccommodaties.
Het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg, BNA Onderzoek en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (Nationaal Programma Herbestemming) nodigden zorgaanbieders, woningcorporaties, andere vastgoedeigenaren, ontwikkelaars, architecten en erfgoeddeskundigen uit voor een inspirerende middag met workshops, presentaties en debat.
De dag werd voorgezeten door Hans de Jonge, hoogleraar Vastgoed aan de TU Delft. In zijn openingspresentatie zette hij de huidige situatie uiteen, die kansen biedt voor architecten, gebouweigenaren en zorgaanbieders.
Keuzesessies
Deelnemers aan de werkconferentie konden in twee rondes kiezen uit zes verschillende sessies. Hierin werden de mogelijkheden van herbestemming van bestaand vastgoed tot zorgfuncties verder uitgediept.
Sessie 1: Lessen rond herbestemming van vastgoed in de zorg
De successen, valkuilen en lessen bij herbestemming van vastgoed in de zorg zijn onderzocht bij meer dan 25 casussen verspreid over ons land. Belangrijkste conclusies uit deze sessies: nieuwbouwplannen moeten in de ijskast om ons echt op herbestemming te kunnen richten, laat de gebruikers aan het stuur en laat architecten op cursus gaan om de zorg te leren kennen.
Sessie 2: Zorg in leegstaande kantoren: een goed alternatief voor nieuwbouw?
Op basis van onderzoek is het instrument ‘Zorg voor leegstand’ ontwikkeld waarmee een quickscan van een kantoorgebouw gemaakt kan worden. Welke criteria bevorderen of belemmeren de haalbaarheid? Conclusie: zorg in kantoren is haalbaar en transformatie is voor zorginstellingen een kans om na te denken over de hele organisatie.
Sessie 3: Succesvol in de praktijk (1)
Initiatiefnemers deelden hun kennis, inzichten, successen en valkuilen rond gerealiseerde herbestemming in de zorg. Aan bod kwamen de Van Kornputkazerne (Steenwijk), nu een woonplek voor autistische jongeren aan de rand van een nieuwe wijk en Zorgcentrum De Plataan (Amersfoort), een verpleeghuis in miniformaat met een volwassen pakket van somatiek, PG en dagbehandeling. Hun conclusie: herbestemming van karakteristieke gebouwen is een lastig proces maar biedt meerwaarde voor de bewoners.
- Download de presentatie over de Van Kornputkazerne van Jeroen Eisen (Omnia Wonen).
- Download de presentatie over Zorgcentrum De Plataan van Henk Hutten (Birkhoven Zorggoed).
Sessie 4: Succesvol in de praktijk (2)
Hier werden gepresenteerd: het Roggeveenhuis (Middelburg), een serviceflat herbestemd tot studentenhuisvesting en Woonzorgcentrum De Hoven (Lelystad), waar 80 wooneenheden en algemene ruimten van het verzorgingshuis worden vervangen door een programma van een gecombineerd verpleeg- en verzorgingshuis met ruimten voor buurtfuncties. De conclusie: herbestemming van deze jaren 70/80-panden is haalbaar maar moeizaam.
- Download de presentatie over Het Roggeveenhuis van Candice de Rooij en Iskander Pané (KAW Architecten).
- Download de presentatie over Woonzorgcentrum De Hoven van Nico Heeman (Stichting Coloriet).
Sessie 5: Rondleiding door sanatorium Zonnestraal
Het voormalige sanatorium Zonnestraal, in 1925 ontworpen door Jan Duiker i.s.m. Bernard Bijvoet en Jan Gerko Wiebenga, wordt internationaal beschouwd als één van de topstukken van de architectuur van de 20e eeuw, een pionierswerk uit de periode van het ‘Nieuwe Bouwen’. De Nederlandse overheid heeft het voornemen het complex aan de UNESCO voor te dragen voor opname in de Wereld-erfgoedlijst. Het voormalige sanatorium huisvest zorgfuncties, doet deels dienst als conferentieoord en is dus een bewijs van succesvolle herbestemming.
Sessie 6: Vrijkomende kloosters, (meer)waarde van oud zorgvastgoed
In de komende vijf jaar komen meer dan 100 kloostergebouwen vrij, de meeste in Noord-Brabant en Limburg. De religieuze instituten staan als eigenaren voor lastige keuzes van verkoop of waardige herbestemming. Welk aanbod bestaat er, welke kansen biedt dit voor zorgkwaliteit en welke ondersteuning bieden de religieuze gemeenschappen? Samengevat: ‘Niet wachten op de ondergang, maar vormgeven aan de overgang’ (1875).
Presentatie van nieuwe resultaten
Dat herbestemming succesvol kan worden ingezet om aan de groeiende vraag naar ruimte voor zorg te voldoen, bleek ook uit de onderzoeksresultaten die aan het einde van de dag werden gepresenteerd. De publicatie ‘Zorg voor leegstand’ (BNA Onderzoek / TU Delft) biedt een quick scan voor de haalbaarheid van herbestemming van kantoren tot woonzorgfuncties.
De bundel ‘Zorg en herbestemming: een mooie combinatie’ (Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg i.s.m. Architectuur Lokaal en RIGO Research en Advies) laat afgeronde voorbeelden zien van herbestemmingsprojecten, waarbij verschillende typen gebouwen zijn getransformeerd naar zorgfuncties.
Download de rapporten uit de bundel ‘Zorg en herbestemming: een goede combinatie’.