Adri Duivesteijn: ‘Grotere zeggenschap burger biedt kansen voor architecten’

Vanaf de introductie van de Woningwet in 1901 is de Nederlandse woningbouw-productie top down tot stand gekomen.

28 maart 2014

Vanuit de verzorgingsstaatgedachte is het eerst de overheid geweest, met de woningbouwcorporaties als uitvoerende partij, die onze woningbouwproductie heeft bepaald, later gevolgd door de markt in de vorm van vaak grootschalige projectontwikkelaars.

In tegenstelling tot de ons omringende landen, waar het niet meer dan gangbaar was dat mensen investeren in de eigen woning (luidt het gezegde niet dat een Belg met een baksteen in z’n maag wordt geboren?), speelde de burger in Nederland eigenlijk geen rol van betekenis.

Inmiddels hebben honderd jaar van onderwijs, emancipatie en democratisering ons gevormd, maar op het beleidsterrein van het wonen redeneren we nog altijd vanuit die zorgcultuur. Niet de vraag naar woonkwaliteit, maar het aanbod van woningen staat centraal.

Grotere zeggenschap burger

Ik heb altijd gepleit voor een grotere zeggenschap van de burger. Juist omdat het wonen tal van immateriële waarden vertegenwoordigt – het is het thuis waar je je geborgen weet en van waaruit je de wereld betreedt – is het niet meer dan logisch dat mensen daar zélf over mogen beslissen, en dat woningen niet anoniem zijn maar de ideeën, wensen en fantasieën van hun bewoners weerspiegelen.

In Almere, waar ik van 2006 tot 2013 wethouder was, heb ik de kans gegrepen om dit pleidooi op grote schaal in de praktijk te brengen. Het Almere Principle “Mensen maken de stad” – ‘vanuit de erkenning dat burgers de drijvende kracht zijn in het maken, behouden en verduurzamen van de stad, ondersteunen wij hun streven om hun unieke mogelijkheden te verwezenlijken, met bezieling en waardigheid’ – was daarbij de leidraad.

Nieuwe visie

Met het programma “IkbouwmijnhuisinAlmere” hebben we een nieuwe visie op stadsontwikkeling geïntroduceerd, waarmee we tegelijkertijd teruggrepen op het eeuwenoude plot-based urbanism; een vorm van stedenbouw die geplande en organische groei combineerde, en die de basis vormde van de binnensteden van bijvoorbeeld Amsterdam, Delft, Gouda, Groningen en Maastricht.

Hoe? Als gemeentebestuur beperkten we ons tot het creëren van een raamwerk, feitelijk een grid, met een veelheid aan kavels en slechts een beperkt aantal spelregels. Met de invulling hebben we ons nauwelijks bemoeid; dat was aan de burger(s) zelf.

Antwoord op huidige crisis

Wat we in 2006 nog niet wisten, is dat we met deze aanpak een antwoord op de huidige crisis hebben gevonden. Een crisis die niet zozeer financieel of economisch, maar primair institutioneel van aard is. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat de traditionele manier van stedenbouw – grootschalig, op basis van blauwdrukken, niet door maar voor burgers – niet langer houdbaar is. Veel bouwbedrijven zijn ingeklonken of failliet gegaan, nog meer bouwprojecten zijn uit- of afgesteld. Het wordt tijd om te breken met ingesleten patronen, en te zoeken naar structuren die wél toekomstwaarde hebben.

Almere heeft, samen met andere voorbeeldsteden of -projecten, laten zien dat de burger heel goed in staat is om het heft in eigen hand te nemen en een hoofdrol te spelen in de creatie van de eigen leefomgeving, en waar dat toe leidt: wijken die diverser zijn, veelkleuriger, interessanter. En, niet onbelangrijk: flexibeler. Vernieuwing hoeft niet op grote schaal plaats te vinden, maar kan kavel voor kavel, gefaseerd in de tijd.

Kansen voor architecten

Voor architecten biedt deze omslag grote kansen. Waar zij in het VINEX-tijdperk werden gemarginaliseerd en gedegradeerd tot het meewerken aan façadearchitectuur – waarbij de plattengronden werden aangeleverd door de ontwikkelaar – is er nu weer een kans om écht te kunnen ontwerpen. Samen met een opdrachtgever die er zélf belang bij heeft, die eigen, specifieke ideeën heeft over het wonen en die open staat voor nieuwe vormen. Het is een omslag die betekent dat de architect z’n vak weer kan mag uitoefenen, en dat architectuur weer centraal komt te staan in de ontwerppraktijk.

Maar er is meer. Met sec ontwerpen kun je een bureau tenslotte niet open houden. Nee, bij particulier opdrachtgeverschap zien wij dat de rol van de architect zich opnieuw uitstrekt tot alle onderdelen van het bouwproces. Ineens is er weer sprake van het maken van de werktekeningen, van bouwbegeleiding, van participatie in de bouwdirectie – kortom, al die werkzaamheden die architectenbureaus in de afgelopen jaren door verdergaande specialisaties zijn ontnomen.

Professie op volwaardige manier inhoud geven

In mijn perceptie ligt er met een transitie in de manier waarop wij de stad maken, namelijk langs de lijn van het principe ‘Mensen maken de stad’, ook een kans om de professie van architect op een volwaardige manier inhoud te geven. Het is dan ook van belang dat bij de BNA wordt begrepen dat er in deze ontwikkelingsrichting een uitdaging schuilt voor de architecten en architectenbureaus die in de afgelopen jaren verschrikkelijke klappen hebben gehad, maar nu de kans hebben om zichzelf opnieuw uit te vinden.

Adri Duivesteijn

Adri Duivesteijn is lid van de Eerste Kamerfractie van de PvdA. Eerder was hij wethouder Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling in Almere. Voor meer informatie over de in zijn blog beschreven omslag, zie ook de notitie ‘Mensen maken de stad; elf ervaringen uit de Almeerse praktijk’, die hij schreef op basis van de ervaringen die hij in Almere heeft opgedaan, of het essay dat hij schreef in het kader van de prijsvraag ‘Bouwen op elkaar’, die de gemeente Den Haag in 2013 uitschreef.

Een paar keer per maand beschrijven gastbloggers hun visie op de branche. Doel is architectenbureaus te inspireren en aan te zetten tot discussie. Zij doen dit op persoonlijke titel.

Algemeen: Laatste BNA nieuws

Nieuws / 18 feb, 2019

De aanbestedingspraktijk: kleine stapjes voorwaarts

De Aanbestedingspraktijk blijft problematisch. Desondanks  zijn recente ontwikkelingen te bespeuren die de praktijk verbeteren. De adviezen van de Commissie van Aanbestedingsexperts en het Programma Beter aanbesteden dragen bij aan een betere selectiecultuur. Onlangs heeft de

De aanbestedingspraktijk: kleine stapjes voorwaarts

Nieuws / 14 feb, 2019

Wees realistisch, eis het onmogelijke

 Jort Kelder is juryvoorzitter van de 2019-verkiezing van BNA Beste Gebouw van het Jaar. Als opwarmer stelden we Jort wat gerichte vragen. We kregen waar we op hoopten: prikkelende antwoorden. ‘Laten we in hemelsnaam starten

Wees realistisch, eis het onmogelijke

Nieuws / 05 feb, 2019

Ledenraadverkiezing 2019

In de week van 25 februari a.s. vindt de digitale verkiezing voor de ledenraad van de BNA plaats. Via deze verkiezing kan ieder BNA bureaulid stemmen op de kandidaat / bureaudirecteur die naar zijn idee

Ledenraadverkiezing 2019

Inloggen op BNA

(Sluiten)