Gastblog Nathalie de Vries: Freespace, een zoektocht

4 juni 2018

Eind mei is weer de Architectuur Biënnale van Venetië van start gegaan. Aan buitenstaanders beschrijf ik het meestal als kruising van een barometer van de stand van zaken in de architectuur en (vooral op de openingsdagen) een soort Davos-meeting van architecten en critici. Vrouwen zijn deze keer nadrukkelijker aanwezig dan in afgelopen jaren, met curatoren Yvonne Farrel en Shelly Mc Namara van Grafton Architects, maar ook omdat er buiten het officiële programma activiteiten werden georganiseerd zoals een flashmob voor en door ‘women in architecture’, die daarmee het prangende thema van de patriarchale verhoudingen in de branche aan de kaak willen stellen.

Het thema is ‘Freespace’ en dat wordt in de hoofdtentoonstellingen getoond door een nadruk op de humane kanten van de architectuur, in veelal rustig vormgegeven en toegankelijke bijdragen. Hier wordt vooral het beeld gewekt van de architect als mensenmens en als noeste creatieveling. Plaatjes vol mensen en veel maquettes (fijn!) waardoor het thema vooral in projecten voor scholen, woningbouw en hergebruik goed tot zijn recht komt. De enige Nederlanders in de hoofdtentoonstelling, de architectuurhistorici van Crimson, tonen een synthese van hun doorlopende onderzoeken naar de stad van aankomst, over rol van migratie in verschillende steden.

Toch knaagt het. Het Freespace-thema wordt vooral als positieve kracht uitgelegd, de aandacht voor openbare ruimte, voor de rol die mensen zelf in hun omgeving kunnen hebben, voor zorgzame details. Nederlandse architecten ontbreken, onze zelfverklaarde internationale importantie past blijkbaar niet bij het thema. Is de Nederlandse architectuur wellicht te macho? Hoe dan ook, temidden van alle mooie plannen, openingen en feestjes mist het gevoel van urgentie. Wat zegt de Biënnale over het hier en nu? Over de enorme milieuproblemen die er zijn, ook in relatie tot de bouw bijvoorbeeld, of over de woningnood? En hoe zit het met de enorme hoeveelheid gebouwen die er nu daadwerkelijk wordt gemaakt rond de wereld? Is het terecht om zo rustig en positief te zijn over het door de curatoren veronderstelde effect van architectuur die wel met de beste intenties wordt gemaakt?

Sommige landenpaviljoens tonen wel de ambiguïteit en de politieke geladenheid waarmee je het thema ook kunt interpreteren. Zoals het Engelse paviljoen, dat demonstratief is leeggelaten; als protest tegen de Brexit is een dakterras gebouwd dat de naam Island draagt. In het Nederlandse paviljoen wordt getoond welke bijzondere maar ook heftige omgevingen werk en vrije tijd produceren en welke rol het lichaam daarin speelt. De centrale toegang is vormgegeven als een kleedkamerzaal om de transformatie van het lichaam te benadrukken. Het prijswinnende Zwitserland heeft aan de hand van een reeks anonieme ‘Fundaeske’ interieurfoto’s van lege nieuwe Zwitserse appartementen het paviljoen getransformeerd tot een Alice in Wonderland-achtige ervaring waarbij groeien en krimpen de vervreemding extra aanzet.

Met dit soort conceptuele benaderingen wordt de bezoeker, die meestal maar weinig tijd heeft om alles te zien, wel weer intellectueel flink op de proef gesteld. Hebben wij door wat wij zien? Per toeval kom je dan gelukkig soms terecht bij een landenopstelling waar je verrast wordt door een scherpe blik op recente bouwproductie en -kritiek. In mijn geval was dat in de Mexicaanse bijdrage. Filmpjes toonden de enorme diversiteit aan stedentypes die de combinatie van bijzondere landschappen (Mexico is deels door vulkanen gevormd) en hedendaagse verstedelijking hebben opgeleverd, met ook oog voor de grote sociale ongelijkheid in het land. Er werd ook telkens ingezoomd op bijzondere openbare ruimtes en gebouwen in zo’n stad.

Ook indrukwekkend was het door het Victoria & Albert Museum bewaarde fragment van het gesloopte Robin Hood Gardens van de Smithon’s, dat opmerkelijk genoeg op een vrij stille plek was opgesteld. Hoe anders zou het zijn geweest als dit centraal in de middenzaal was opgesteld in plaats van de maquettes van Peter Zumthor, die als autonome kunstwerken werden getoond, zonder verband met de daadwerkelijke realisaties. Dan zouden we misschien begrijpen dat Freespace al was gestorven voor ze goed en wel geboren was.

 

Nathalie de Vries, voorzitter BNA

Algemeen: Laatste BNA nieuws

wo 26 sep 2018

Queering Architecture: Noncompliant Bodies

  • Type: overig
  • Locatie: Faculteit Bouwkunde, Zaal K, Julianalaan 134, 2628 BL Delft
  • Organisatie: Het Nieuwe Instituut
  • Onderwerp: Architectuur en ontwerpen Extern
Queering Architecture: Noncompliant Bodies

Nieuws / 13 sep, 2018

Maarten Polkamp gekozen tot vicevoorzitter

Het BNA-bestuur heeft Maarten Polkamp gevraagd Maartje Luisman op te volgen als vicevoorzitter. Maarten, partner van het Rotterdamse Personal Architecture, is sinds begin 2016 actief als Bestuurslid bij de BNA. Maarten, van harte. Welke taak

Maarten Polkamp gekozen tot vicevoorzitter

Nieuws / 13 sep, 2018

Klacht BNA gegrond: unieke ontwerpopdracht dient aanbesteed

De Commissie van Aanbestedingsexperts heeft opnieuw een klacht van de BNA gegrond verklaard. Het Kröller-Müller Museum wilde rechtstreeks een overheidsopdracht voor een uitbreiding gunnen aan een buitenlandse architect, hetgeen in strijd is met de aanbestedingsplicht.

Klacht BNA gegrond: unieke ontwerpopdracht dient aanbesteed

Nieuws / 13 sep, 2018

Top-5 Jord: ga deze zien @ AFFR!

BNA is partner van het Architecture Film Festival Rotterdam. Het programma is rond, dus een goed moment om festival-directeur Jord den Hollander te vragen welke films we moeten gaan zien. Top-5 Jord: ga deze zien!

Top-5 Jord: ga deze zien @ AFFR!

Inloggen op BNA

(Sluiten)